1. Κτυπάς το κουδούνι του διαμερίσματος των φίλων που επισκέπτεσαι.
‘Ποιος είναι;’ Ρωτά η φωνή της φίλης, του φίλου.
Και απαντάς: ‘Εγώ είμαι!… Ο Άκης!…’
Έτσι γίνεται σχεδόν πάντα, σε τέτοιες περιστάσεις. Σχεδόν πάντα λέμε ‘εγώ’ και μετά δίνουμε το όνομά μας. Ίσως επειδή νομίζουμε πως ο ήχος της φωνής μας θα αναγνωριστεί. Ίσως επειδή το ‘εγώ’ είναι παλαιότερο του ονόματος. Ίσως γιατί σκεφτόμαστε κι αισθανόμαστε ‘εγώ’ πολύ πιο συχνά από ό,τι το όνομα Άκης/ Αλίκη / Γιάννα/ Γιώργος κ.λπ. Ίσως… δεν ξέρουμε.
Τι είναι αυτό το ‘εγώ’ στο οποίο νιώθουμε να συγκεντρώνεται ή ύπαρξη, ο
χαρακτήρας, το πρόσωπο, ο εαυτός μας;
Είναι προσωπική αντωνυμία, λέμε στη γραμματική. Στην πραγματικότητα είναι ‘παντωνυμία’ αφού όλοι κι όλες τη χρησιμοποιούμε για τον ίδιο σκοπό.
2. Η παντωνυμία ‘εγώ’ από μόνη της δεν λέει τίποτα, όπως μας φαίνεται αρχικά. Μπορεί να είναι άντρας ή γυναίκα, γέρος ή παιδάκι. Και, υποθέτω, αν ο σκύλος, η γάτα, το περιστέρι, το κουνούπι, όποιο ζώο, όποιο φυτό, μπορούσε να νιώθει τον εαυτό του και να μιλάει, θα σκεφτόταν ή θα έλεγε «εγώ»!
Για να ξεχωρίσει ένα πλάσμα, ένας άνθρωπος ως άτομο, χρειάζονται άλλα
γνωρίσματα, άλλες ιδιότητες, που καθορίζουν την ξεχωριστή ταυτότητα.
Τέτοια χαρακτηριστικά επισημάναμε στο προηγούμενο άρθρο της σειράς: όνομα, ύψος, χρώμα ματιών, δακτυλικά αποτυπώματα, ντι-εν-έι DNA κλπ. Αλλά και αυτά από μόνα τους (το χρώμα ματιών ή το ντι-εν-έι) δεν ταυτοποιούν το ξεχωριστό πλάσμα στις κοινές καθημερινές σχέσεις του.
Μαζί με το ντιενέι χρειαζόμαστε και κάποιο όνομα και κάποια μορφή για να ξέρουμε ποιο άτομο είναι –ο Άκης, λευκός, μελαψός, ψηλός, εύσωμος κ.λπ.
Εδώ ξανοίγονται νέες κατευθύνσεις έρευνας μα πρέπει να τις αφήσω για να ασχοληθώ περισσότερο με την (π)αντωνυμία ‘εγώ’.
3. Πολλοί έχουν προσέξει πως ένα παιδάκι, σίγουρα πριν τα τρία, λέει το όνομά του (Άκης / Αλίκη / Γιάννα / Γιώργος κ.λπ.) αντί ‘εγώ’. Στα τέσσερα η χρήση του ‘εγώ’ γίνεται πιο συχνή και αργότερα αποκλειστική. Αλλά πριν τα τρία του, όταν αναφέρεται στον εαυτό του, λέει η Αλίκη θέλει (ή δε θέλει)…’
Στη Γραμματική, που η εδραίωσή της ως μελέτη και ανάλυση της γλώσσας πάει πίσω στους αρχαίους Στωϊκούς, έχουμε τρία πρόσωπα: εγώ (εμείς, πληθυντικός), πρώτο· εσύ (εσείς), δεύτερο· αυτός/αυτή/αυτό (αυτοί, αυτές, αυτά) τρίτο. (Σε παλαιότερες εποχές υπήρχε και δυϊκός αριθμός, δηλαδή για δύο χέρια/μάτια/πόδια/ανθρώπους/κόρες/αγελάδες/κ.λπ., μα αυτό δεν επηρεάζει την τριάδα των προσώπων.)
Κι εδώ ξανοίγονται νέες κατευθύνσεις έρευνας.
Γιατί το παιδάκι αναφέρεται στον εαυτό του στο τρίτο πρόσωπο; Είναι κάτι
που όλοι και όλες κάναμε μα τώρα πια το έχουμε ξεχάσει. Γιατί;
4. Ας εξετάσουμε μια διαφορετική άποψη που ίσως βοηθάει. Στη Βεδική
παράδοση, στη Σανσκριτική (= Αρχαία Ινδική), στη γραμματική, που είναι και παλαιότερη και πληρέστερη της δικής μας, τα πρόσωπα είναι πάλι τρία, μα ορίζονται σε διαφορετική σειρά.
Στη Σανσκριτική γραμματική, λοιπόν, το πρώτο πρόσωπο είναι το δικό μας τρίτο – αυτός/αυτή/αυτό. Το δεύτερο δικό μας πρόσωπο (εσύ/εσείς) μένει δεύτερο μα λέγεται ‘μεσαίο’ – όπως και είναι μεσαίο. Το δε δικό μας πρώτο, εγώ/εμείς, λέγεται και θεωρείται το ‘ύψιστο’ (uttama)!
Η δική μας διάταξη μοιάζει πολύ λογική. Έτσι είναι και φαίνονται τα πρόσωπα στον γνωστό μας υλικό κόσμο. Έτσι εμπειρώμαστε την όλη κατάσταση:-
α) Πρώτος και σπουδαιότερος είμαι εγώ και οι επιθυμίες μου.
β) Δεύτερος εσύ και δικές σου επιθυμίες – αφού ικανοποιηθώ εγώ.
γ) Αυτός/αυτή/αυτό δεν μας πολυ-νοιάζει – εκτός και αν είναι του δικού μας
άμεσου ενδιαφέροντος.
Η διάταξη στη Σανσκριτική και η ονομασία ‘ύψιστο’ μοιάζει αινιγματική και είναι ανατρεπτική. Από την άλλη όμως, θα υπήρχε πολύ περισσότερη ευγένεια, αν θεωρούσαμε τους άλλους, κάθε άτομο, ως ‘πρώτο πρόσωπο’ – αντί τον εαυτούλη μας! Θα τους αφήναμε να περάσουν πρώτοι, να έχουν πρώτη επιλογή και να ικανοποιηθούν πρώτοι και παρόμοια. Θα ήταν ένα πολύ καλό μάθημα για τον εγωισμό μας και μια καλή πειθαρχία.
Μα παραμένει το ερώτημα – "Γιατί ύψιστο, αν και τρίτο;" Αυτό ας το αφήσουμε,όμως, για μελλοντική εξέταση….
Αφήστε μια απάντηση