Τ1: Κατανόηση

1. Ή καταλαβαίνεις ή δεν καταλαβαίνεις;

Τέτοια είναι η γενική αντίληψη – μαύρο κι άσπρο, απόλυτη. Και βέβαια
είναι ορθή – μα μόνο ως εκεί που φθάνει για κείνη την ώρα.
Γνώρισα ανθρώπους που δεν τους άρεσαν διάφορες τροφές. Όταν
όμως τις δοκίμασαν άλλαξαν. Γι' αυτό αρχίζουμε με την κατανόηση
μέσω εμπειρίας.

Γράφω με αφορμή έναν νεαρό που συναπάντησα σε μια πρωινή βόλτα
που, κάπως χαμένος επαναλάμβανε, περιμένοντας στην στάση ενός
λεωφορείου “Ποιο είναι το νόημα της ζωής;” μιας και ήταν αρκετά εμφανίσιμο παλικάρι, μα η ερώτηση που έθεσε είναι μια ερώτηση που σουλατσάρει αμείλικτα και συχνά αμίλητα στα κατώγια της καρδιά όλων μας.

Πριν βιαστούμε να δώσουμε μια απάντηση, ας εξετάσουμε καλύτερα
τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τα πράγματα.

2. Η κατανόηση είναι κάπως περίπλοκη ενέργεια διότι περιέχει πολλά
στάδια, διάφορες φάσεις. Κάθε φάση είναι ολοκληρωμένη, μα, όσο κι
αν διαρκέσει ως “τελική φάση”, είναι μακροπρόθεσμα
προπαρασκευή για ένα επόμενο στάδιο – βαθύτερης ή ευρύτερης
κατανόησης.

Η κατανόησή μας ενός έργου τέχνης, ζωγραφικής, μουσικής, ποίησης,
δεν είναι σε καμιά περίπτωση οριστική. Πάντα υπάρχει κάτι
παραπάνω να κατανοήσουμε – να απαλείψουμε μια αμφιβολία, να
ερευνήσουμε μια απροσδιόριστη υποψία, να γεφυρώσουμε μια
χαράδρα, να μετατρέψουμε μια εντύπωση σε σίγουρη αντίληψη με
περισσότερη προσοχή.

Ποτέ δεν θα είμαστε απόλυτα βέβαιοι πως η νοερή μας εμπειρία που
προκαλείται από το έργο είναι ίδια με του καλλιτέχνη δημιουργού του.
Κι όσο πιο μεγάλος ο καλλιτέχνης (Ντα Βίντσι, Σαιξπήρος, Μπετόβεν,
Σολωμός) τόσο εντονότερα υποψιαζόμαστε πως καταλάβαμε μόνο
μέρος του μηνύματός του.

Ο καλλιτέχνης συλλαμβάνει σταδιακά ή αυτοστιγμεί το έργο στον νου
του, μια μελωδία, ας πούμε. Μετά την καταγράφει ως παρτιτούρα και οι
μουσικοί θα την παίξουν με τα όργανά τους. Εμείς θα ακούσουμε αυτό
το σύνολο ήχων και, ανάλογα με την παιδεία μας, θα το μετατρέψει ο
νους σε (συν)αισθηματική εμπειρία. Όμως αυτή μπορεί να διαφέρει
πολύ από την εμπειρία του δημιουργού στη σύλληψή της.

3. Ας επανέλθουμε τώρα!

Ποιο είναι λοιπόν το νόημα της ζωής; Πώς σχετιζόμαστε με αυτήν;
Στις πλείστες περιπτώσεις, τέτοιες ερωτήσεις και όμοιοι
προβληματισμοί είναι μάλλον προσποιήσεις δίχως υπόβαθρο
πραγματικού ενδιαφέροντος. Στην χειρότερη περίπτωση έχουν την
μορφή συζητήσεων σε καφενεία, ταβέρνες και οικογενειακά-γιορτινά
τραπέζια με πολλή και φασαρία και ασυνεννοησία.

Λίγοι άνθρωποι ενδιαφέρονται πραγματικά να ερευνήσουν σε βάθος
τέτοια ερωτήματα. Ακόμα λιγότεροι είναι εκείνοι που πιστεύουν πως
δεν ματαιοπονούν, προσπαθώντας να βρουν μια ικανοποιητική
απάντηση.

Οι λιγοστοί τώρα που πραγματικά ενδιαφέρονται αναρωτιούνται πώς
θα εισδύσουν βαθύτερα στον εαυτό τους και πώς θα απαλλαγούν
από τα δικά τους ψυχολογικά εμπόδια.

Η ζωή αποτελεί ένα πολύ μεγάλο έργο τέχνης στο οποίο συμμετέχουμε
όλοι εμείς ενεργά, μα σπάνια έχουμε την αθωότητα, νηφαλιότητα,
αποστασιοποίηση και αμεροληψία, να το συλλογιστούμε όπως ένα
έργο ενός καλλιτέχνη. Έτσι (σχεδόν) πάντα το κοιτάμε μέσα από το
πλέγμα συγκινήσεων που εξυφαίνουν οι επιθυμίες μας.

Παρά τις όποιες χαρές κι εξάρσεις μας, μένουμε συχνά ανικανοποίητοι
με προβληματισμούς, με θρύψαλα εξηγήσεων και αχνές ανταύγειες
κατανόησης.

Πού να πρωτοκοιτάξουμε για βελτίωση; Πώς και από πού να
αρχίσουμε;

Από το πιο κοντινό σημείο – που είναι ο εαυτός μας….